firkant Småfesidene
bordov


Hovedside sjukdommar Om forebygging av sjukdomNokre nyttige linkarSøk i småfesidene Informasjon om sidene

Diaré hos lam

I lammingstida og utover sommeren oppstår det ofte diaré på lam. Dette er en liten oppsummering av noen få av de vanligste formene for diaré på lam. Er det uklare ting kan du gjerne sende en E-postmelding, så skal jeg prøve å svare. 

Hos nyfødte og 1-3 dagar gamle lam 
Dette skyldes som oftest en tarmbakterie som heter E.coli. Ofte vil lamma dø uten symptom på sjukdom, men en kan se diaré på noen. Det opptrer som oftest når det er kommet en del lam og det øker på til slutten av lammingen. Årsaken kan være at det blir mye lamming på samme sted. Det bygger seg opp med smitte dersom bingene ikke blir rengjort godt nok. Når utbruddet er der, må det settes inn en eller annen form for behandling raskt. 
Behandling: 
En kan starte behandlingen selv med å gi lammet væske (Elektrolyttbalanse). Det er viktig å tilkalle dyrlegen raskt. Behandlingen er antibiotika og væsketerapi, men det er best å komme over på serumbehandling av alle nyfødte lam så snart som mulig. 
Forebygging: 
Det er viktig med nok råmjølk. 150-200 ml / kg fødselsvekt i løpet av 18 timer eller før. 
Tørre, rene, luftige binger. Nok halm eller annet strø. Hydratkalk kan brukes på spaltegolv og strekkmetall. 
Serumbehandling kan brukes en periode. 

Tarmen sin evne til å sleppe antistoff over til blodet etter fødsel 
Vi ser at etter 12 timar er evna sterkt redusert og etter 24 timar slepp så og seia ingen ting gjennom. 

tarmevne.gif (3124 bytes)  
Evne til antistoffoverføring på loddrett akse. Tida etter fødsel på vassrett akse. 

Effekt på immunforsvaret av råmjølksmengda 
Fram til veke 7 er lammet eller kjeet avhengig av dei antistoffa det får frå råmjølk. Har lammet fått for lite råmjølk, vil det bli ei stuttare eller lengre periode då antistoffnivået er for lågt i høve til behovet.  

raamjolk.gif (5411 bytes) 

Søya/geita sin ernæringstilstand og jurutvikling samt sugeevna og generell livskraft til lammet/kjeet er viktige faktorar for kor mykje råmjølk som blir teke inn. 

Faktorar som set ned inntaket av antistoff:

  1. For sein foring med råmjølk etter fødsel.
  2. Svekka lam/kje, fødselsvanskar med skadar, kanskje fostervatn i lungene.
  3. For tidleg fødde lam/kje.
  4. Sesongmessig variasjon: lægst antistoffnivå i blodet om vinteren.
  5. Råmjølk med låg konsentrasjon av antistoff f.eks. unggeiter.
  6. For kort sinperiode (Min. 30 dg.)
Hos 2-3 uker gamle lam inne 
Dette forekommer mest der det er talle. Lamma begynner å ta til seg fór og de finner dårlig fór og urenheter. Dette kan gi forskjellige symptom. De kan få diaré, men ofte blir de oppblåst i magen, og blir dårlige raskt. Det blir kalt løpetympani eller gastropati. 
Det kan være hjelp i behandling viss en kommer til tidlig, men blir lammet gående for lenge, er prognosen dårlig. Tilkall dyrlege eller ta med lammet til dyrlege med en gang symptomene melder seg! 
Forebygging 
Unngå lang innefóringsperiode. Legg lammingen til en tid som gjør at de kommer tidlig på beite. Fjern fórrester, sørg for rent vann. 

NB! Like etter utslipp kan lamma brådaue p.g.a. "Graskrampe, Pulpy kidney disease, enterotoksemi". Det er ingen behandling for denne sjukdommen, men søyene bør vaksineres senest to uker før lamming, slik at lamma har nok antistoff mot denne sjukdommen ved utslipp. Er ikke søyene vaksinert eller de lammer for tidlig etter vaksinasjon, bør lamma serumbehandles evt vaksineres før utslipp.  
Kontakt dyrlege!  

Diaré 1-2 uker etter utslipp(Koksidiose) 
Årsaka er her som oftest encella parasitter som heter koksidier. Dette kan også forekomme på innefóring, men det er mest vanlig at lamma får det når de begynner å ete jord når de kommer ut. De må være ca 3 uker gamle før de kan bli sjuke. 
Behandling er Baycox 7 dager etter utslipp. 
Forebygging 
Rene, nye beiter. Vekselbeiting med andre dyrearter kan redusere parasittmengden. Det bør være så stort areal at det er nok til dyretallet. Baycox på 7. dag etter beiteslipp. 

Diaré på beite senere i sesongen. 
Den vanligste årsaken er tarmparasitter av forskjellig slag. 
Det er viktig å drive en systematisk parasittbekjempelse. Dette må legges opp i samråd med den lokale veterinæren. Ellers viser jeg til artikkelen om forebygging av sjukdom på lam. 

Kontroll og prevensjon av spedyrsjukdommar.

  1. Fjerne det som framkallar sjukdom (den sjukdomsframkallande organismen).
  2. Fjerne lammet/kjeet frå den smittefarlege staden.
  3. Auke og vedlikehalde ikkje-spesifikk (immunitet). (motstandskraft)
  4. Godt stell av den drektige søya/geita gjev mykje råmjølk.
  5. Unngå uheldig klima. (Tørt og passe varmt, ikkje for varmt.)
  6. Gje rikeleg råmjølk tidleg etter fødsel. (Minimum 15 - 20 % av kroppsvekta innan 24 timar. Ingen garanti for at lam/kje som syg mora greier å få i seg nok. Råmjølk kan kjølast ved 2-4 ° C i 7 dagar. Kan frysast, men ein må tina opp forsiktig.
  7. Auke spesifikk immunitet (Vaksine).
  

Foring av kopplam  

5/5/98
I siste nummer av SAMVIRKE anbefalar produsent og forhandlar av kjemisk syrna kalvegodt ikkje lenger dette til lam. 
  
  1. Lammet går med mora i to døgn
  2. Varmelampe
  3. Gje f eks syrna kalvegodt i lammebar. Dette kan vera kaldt når lamma har fri tilgang på det. La kjemisk syrna kalvegodt stå nokre timar før lamma får drikke det.
  4. Ikkje meir enn eitt lam pr smokk og max 10 i kvar gruppe.
  5. Ta til med avvennig av mjølkeforet v 5 vekers alder
  6. Dette er individuelt etter utvikling og størrelse på kjeet.
  7. Fri tilgang på drikkevatn frå 2-3 vekers alder
Endring av fordøyelsesorgana etter fødsel(Frå einmaga til drøvtyggjar) 
0 - 3 veker: Ikkje drøvtyggar 
3 - 8 veker: Utviklingsfasen 
> 8 veker:   Drøvtyggar 
Risikofaktorar ved diare hjå lam eller kje. 
Risikoen for sjukdom er avhengig av tilstanden til verten, 
korleis miljøet er, og kva slags smittestiff som er til stades.
Vert = Lammet/kjeet  
Miljø = Fjøset/bingen  
Smittestoff = Bakterier og virus  
 
 
Effekten frå mordyret -Antistoffmengda pr liter mjølk kan vera mindre hjå unge enn hjå eldre dyr. 
Immunitet frå råmjølk Låge nivå av antistoff i blodet gjer lamma/kjea mottakelege for sjukdom.
Klima -For kaldt eller for varmt i fjøset er skadeleg.  

-Unngå trekk, men ventilér godt.   

-Unngå blautt underlag.

Hygiene -Godt reinhald held mengda av skadeleg smittestoff lågt. Dette gjeld både fór og opphaldsplass (binge).
Overfylte bingar Fleire dyr pr areal gjev auka infeksjonsfare, og fleire lam/kje som får sjukdom. Max 8 -12, eller dobbelt så mange som det er smokkar til på foringsautomaten.
Kvalitet på foret -Syrna mjølk gjer mjølka lettare fordøyeleg.   

-Syrna råmjølk kan nyttast i 3 veker etter syrning. Den vil innehalda meir antistoff enn vanleg mjølk. Dette kjem til nytte lokalt i tarmen. Det vil drepa ein del skadelege bakteriar.   

-Bør ikkje blande vatn i mjølka, det hindrar koaguleringsprosessen i løpen.

Røktar -Omsorg og stell frå røktaren har direkte effekt på sjukdomsfrekvensen.   

-Regelmessig stell og foring er viktig

 
 

Behandling av kje og kopplam med diare.  

Ta vekk mjølka 1 døgn.  

Gje ein saltblanding i så store mengder som lammet/kjeet vil ha.  

Etter 1 døgn ta til att med litt mjølkeforing. Gradvis auke i mengda.  

Gå over til syrna mjølk.


Foring av kopplam aaaaaaaaaaaaaaaaa
Siden blir redigert og laga av Nils Leine, 2975 Vang i Valdres.Sida er sist oppdatert den 10.01.2008